Tóm tắt nhanh: Quy tắc xuất xứ RCEP so với ACFTA khác biệt chủ yếu ở mức độ linh hoạt của tiêu chí RVC và CTC. RCEP cho phép RVC 40% và CTC cấp 2 số HS, trong khi ACFTA yêu cầu CTC cấp 4 số và RVC 40%. Bài viết phân tích chi tiết để quý doanh nghiệp lựa chọn ưu đãi thuế quan tối ưu nhất năm 2026.
Khi nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc, việc hiểu rõ quy tắc xuất xứ RCEP so với ACFTA là yếu tố then chốt giúp quý doanh nghiệp tận dụng tối đa ưu đãi thuế quan năm 2026. RCEP (Regional Comprehensive Economic Partnership) và ACFTA (ASEAN–China Free Trade Area) đều là hiệp định thương mại tự do quan trọng giữa ASEAN và Trung Quốc, nhưng quy tắc xuất xứ (Rules of Origin) của hai hiệp định có nhiều điểm khác biệt đáng chú ý. Nếu không nắm rõ, doanh nghiệp có thể bỏ lỡ cơ hội giảm thuế hoặc chịu rủi ro truy thu thuế từ cơ quan hải quan. OZ Việt Nam với hơn 600 lô hàng đã xử lý sẽ cung cấp bảng so sánh chi tiết, sát với thực tiễn khai báo hải quan tại Việt Nam. Mời quý doanh nghiệp cùng OZ Việt Nam tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.
Bốn nội dung so sánh chính giữa RCEP và ACFTA — quy tắc xuất xứ RCEP so với ACFTA
📋 Mục lục bài viết
I. Khái niệm và phạm vi của RCEP và ACFTA
Trước khi đi vào so sánh chi tiết, quý doanh nghiệp cần nắm rõ bản chất hai hiệp định này. ACFTA có hiệu lực từ năm 2005, là FTA song phương giữa ASEAN và Trung Quốc, áp dụng quy tắc xuất xứ một cửa (Single Rule) cho hầu hết các mặt hàng. RCEP có hiệu lực từ năm 2022, là hiệp định đa phương giữa ASEAN và 5 đối tác (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, New Zealand), mang tính tổng thể hơn và cho phép áp dụng linh hoạt nhiều tiêu chí xuất xứ khác nhau.
📌 Phạm vi áp dụng: RCEP có 15 nước thành viên, trong khi ACFTA chỉ bao gồm 11 nước (ASEAN + Trung Quốc). Tính đến năm 2026, RCEP đã có hơn 90% biểu thuế nhập khẩu tiến tới 0% theo lộ trình, còn ACFTA đã đạt 94% thuế suất 0% cho hàng hóa ASEAN–Trung Quốc theo Nghị định 108/2017/NĐ-CP.
II. So sánh tiêu chí xuất xứ: RVC và CTC
Đây là điểm cốt lõi của quy tắc xuất xứ RCEP so với ACFTA. Cả hai hiệp định đều sử dụng tiêu chí hàm lượng giá trị khu vực (RVC) và chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC), nhưng mức độ linh hoạt khác nhau.
1. Hàm lượng giá trị khu vực (RVC)
RVC yêu cầu một tỷ lệ phần trăm giá trị hàng hóa có nguồn gốc từ các nước thành viên. Cả RCEP và ACFTA đều yêu cầu RVC tối thiểu 40% (tính theo công thức FOB – VNM). Tuy nhiên, RCEP cho phép tính RVC theo cả hai phương pháp trực tiếp và gián tiếp, trong khi ACFTA chỉ công nhận phương pháp trực tiếp. Điều này giúp doanh nghiệp dễ dàng đáp ứng hơn dưới RCEP.
≥40%
Trực tiếp hoặc gián tiếp
40%
Chỉ trực tiếp
📌 RVC Method: Theo Phụ lục III của Hiệp định RCEP, RVC có thể tính bằng công thức (V – VNM) / V × 100% hoặc (FOB – VNM) / FOB × 100%. VNM là giá trị nguyên liệu không có xuất xứ. Trong khi ACFTA chỉ chấp nhận phương pháp trực tiếp theo Điều 27 Thông tư 21/2016/TT-BCT.
2. Chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC)
Tiêu chí CTC cho biết hàng hóa được coi là có xuất xứ nếu toàn bộ nguyên liệu không có xuất xứ sử dụng trải qua chuyển đổi ở một cấp độ nhất định trong Hệ thống hài hòa (HS). Dưới đây là điểm khác biệt chính:
| Tiêu chí | RCEP | ACFTA |
|---|---|---|
| Chuyển đổi chương (CC) | Có, ở cấp 2 số HS | Có, nhưng thường ở cấp 4 số |
| Chuyển đổi nhóm (CTH) | Áp dụng linh hoạt | Yêu cầu chặt chẽ hơn |
| Chuyển đổi phân nhóm (CTSH) | Không phổ biến | Có thể áp dụng |
| Số lượng PSR (mặt hàng) linh hoạt | 70+ | Khoảng 40 |
Ví dụ điển hình: đối với nhóm máy móc HS 8474 (máy phân loại, sàng, trộn đất), RCEP chấp nhận chuyển đổi từ chương 84 (CC), trong khi ACFTA yêu cầu chuyển đổi ở cấp phân nhóm (CTSH 8474.10 – 8474.90). Điều này giúp doanh nghiệp dễ dàng đạt tiêu chí xuất xứ hơn khi áp dụng RCEP, đặc biệt với các sản phẩm có lắp ráp linh kiện từ nhiều nước.
OZ Việt Nam khuyến nghị quý doanh nghiệp nên ưu tiên lựa chọn RCEP cho các mặt hàng có cấu trúc phức tạp, nhiều linh kiện nhập khẩu. CTC ở cấp 2 số giúp giảm bớt rào cản so với ACFTA.
III. Quy tắc cụ thể mặt hàng (PSR) và ưu đãi thuế 2026
1. So sánh PSR một số mặt hàng điển hình
PSR (Product Specific Rules) là quy tắc xuất xứ chi tiết cho từng mặt hàng. Cả hai hiệp định đều có PSR riêng, nhưng mức độ chi tiết khác nhau. Bảng dưới đây so sánh một số mã HS thường nhập khẩu từ Trung Quốc:
| Mã HS | Mặt hàng | RCEP (PSR) | ACFTA (PSR) |
|---|---|---|---|
| 8541.10.00 | Diode | RVC ≥40% | CTH (chuyển nhóm) |
| 8517.62.00 | Thiết bị viễn thông | RVC ≥40% hoặc CC | CTSH |
| 8471.30.00 | Laptop | RVC ≥40% | RVC ≥40% |
| 4011.10.00 | Lốp ô tô | RVC ≥40% | CC hoặc RVC ≥40% |
| 9503.00.00 | Đồ chơi | RVC ≥40% | CTH |
📌 PSR example: Với mã HS 8517.62.00 (thiết bị viễn thông – bộ định tuyến), RCEP cho phép RVC 40% hoặc chuyển đổi từ chương 84 (CC) – rộng hơn so với ACFTA yêu cầu CTSH (cấp 6 số). Điều này giúp doanh nghiệp linh hoạt lựa chọn tiêu chí dễ đạt nhất.
2. Ưu đãi thuế quan năm 2026
Cả hai hiệp định đều có lộ trình giảm thuế rõ ràng. Tuy nhiên, mức độ ưu đãi khác nhau tùy mặt hàng. OZ Việt Nam tổng hợp một số dòng thuế nổi bật:
| Mặt hàng | Thuế MFN 2026 | RCEP 2026 | ACFTA 2026 |
|---|---|---|---|
| Linh kiện điện tử (HS 85) | 15-20% | 0-5% | 0% |
| Máy móc thiết bị (HS 84) | 0-25% | 0% | 0-5% |
| Sản phẩm nhựa (HS 39) | 15-30% | 5-10% | 0% |
| Thép (HS 72-73) | 10-20% | 0-10% | 5-10% |
| Dệt may (HS 61-62) | 12-20% | 0% | 0-8% |
Không phải mặt hàng nào RCEP cũng có ưu đãi tốt hơn ACFTA. Ví dụ, linh kiện điện tử ACFTA đã về 0% trong khi RCEP vẫn còn 0-5%. Quý doanh nghiệp cần kiểm tra biểu thuế cụ thể trước khi khai báo. OZ Việt Nam có thể tra cứu nhanh qua hệ thống VNACCS.
3. Quy trình xin C/O và thời gian xử lý
Một điểm quan trọng khác trong quy tắc xuất xứ RCEP so với ACFTA là thủ tục cấp C/O (Certificate of Origin). RCEP yêu cầu C/O mẫu RCEP (do cơ quan có thẩm quyền cấp), trong khi ACFTA dùng mẫu C/O Form E. Dưới đây là quy trình thực tế:
Tra cứu PSR cho từng mặt hàng, cân nhắc RVC hay CTC dễ đáp ứng hơn.
Hóa đơn, chứng từ nguyên liệu, tờ khai sản xuất.
Qua hệ thống cấp C/O điện tử (VCCI hoặc Bộ Công Thương). Thời gian: 1-3 ngày làm việc.
Sau khi có C/O, doanh nghiệp nộp tờ khai VNACCS với mã ưu đãi RCEP hoặc ACFTA.
📌 Thời gian xử lý C/O: Theo báo cáo của VCCI năm 2025, thời gian trung bình cấp C/O mẫu RCEP là 2 ngày làm việc, nhanh hơn so với mẫu E (ACFTA) là 3 ngày. Tuy nhiên, chi phí xin C/O gần tương đương: 150.000 VND/bộ (mẫu RCEP) và 180.000 VND/bộ (mẫu E).
alibaba trade assurance là gì
